Historia rodziny na wyciągnięcie ręki – część 7

Po dłuższej przerwie wracamy do naszego cyklu, który przybliża kolejne narzędzia i źródła do poszukiwania informacji o przodkach. Wszyscy ci, którzy rozpoczęli swoją przygodę z genealogią, zapewne już z wielką wprawą poruszają się po internetowych i archiwalnych zasobach. Wciąż jednak powstają nowe inicjatywy i możliwości odkrywania, bo świat nie znosi próżni. W tym odcinku chciałbym przybliżyć projekt „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939-1945”, który może się okazać dla wielu z Państwa bezcennym źródłem.

W 2006 roku Instytut Pamięci Narodowej wraz z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ośrodkiem „KARTA” rozpoczęły działania zmierzające do stworzenia bazy polskich strat w okresie 1939-1945, w której zawarte będą informacje o ofiarach i osobach represjonowanych. Od samego początku zdawano sobie sprawę, że to zadanie zostało zainicjowane o wiele za późno, aby zgromadzić kompletne dane wszystkich ofiar. Niemniej, przy współpracy ponad 30 organizacji, które weszły w skład Rady Programowej, udało się zebrać informację o ponad 5 milionach ofiar i osób represjonowanych, w tym ponad 4,5 mln osób znanych z imienia i nazwiska!

            Od 2016 roku realizatorem programu jest Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. Więcej o tym projekcie znajdziecie Państwo na stronie internetowej www.straty.pl, gdzie znajduje się także wyszukiwarka. Na stronie nie prezentuje się skanów materiałów źródłowych, ale są podane sygnatury i miejsca przechowywania dokumentów, więc jeśli ktoś chce uzyskać skany dokumentów, ma taką możliwość. Z własnego doświadczenia mogę zaświadczyć, że jest to wykonalne, często wystarczy mail z prośbą, czasem pismo w wersji papierowej.

            Co znajdziemy w bazie? Zakres jest spory, bo za pomocą wyszukiwarki znajdziemy:

  • Straty Osobowe Żołnierze
  • Straty Osobowe Jeńcy Wojenni
  • Straty Osobowe Więźniowie
  • Straty Osobowe Ofiary Holocaustu
  • Straty Osobowe Ofiary Cywilne
  • Straty Osobowe Egzekucje i Pacyfikacje
  • Straty Osobowe Robotnicy przymusowi
  • Straty Osobowe Wysiedlenia
  • Straty Osobowe Dzieci

Zawsze staram się przedstawiać Państwu bazy i zasoby, gdzie można znaleźć przodków żyjących lub pochodzących z terenu współczesnej Gminy Pilchowice. Do poszukiwań wystarczy nam nazwisko, jeśli mamy więcej danych to tym lepsze wyniki. Z własnych doświadczeń mogę tylko powiedzieć, że w tej bazie znalazłem ponad 20 osób z bliższej lub dalszej rodziny. Postanowiłem więc, że na potrzeby niniejszego artykułu spróbuję wpisać charakterystyczne nazwiska dla naszych miejscowości. Wyniki okazyły się bardzo ciekawe.

            Tak właśnie rozpocząłem od nazwiska Willim. Po kilku sekundach otrzymałem wyniki. Wsród 5 indeksów 3 dotyczą Jana Willlima urodzonego 8 lutego 1885 roku w Dolnej Wsi (Niederdorf). Sprawdzając kolejno wspomniane trzy wyniki dowiadujemy się, że Jan Willim był więźniem obozów koncentracyjnych w Buchenwaldzie i Mauthausen. Prawdopodobnie mieszkał lub został zatrzymany w Czuchowie, z zawodu rzeźnik. Osadzono go w dn. 16 października 1939 roku w Buchenwaldzie, a następnie przeniesiono do KL Mauthausen w dniu 15 kwietnia 1940 roku. Numer obozowy 2622. Odnajdujemy także infomację, że był więźniem „politycznym”. Informacje zostały zebrane na podstawie materiałów z PCK, ITS Bad Arolsen oraz Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Jak widać w szybki sposób dowiadujemy się wielu faktów, co warte podkreślenia, na bazie dokumentów źródłowych, a więc o największej wartości. Żaden z trzech wyników nie zawierał informacji o dacie śmierci, więc wysoce prawdopodobne, że Jan Willim przeżył osadzenie w obozie.

            Kolejne nazwisko, jakie mi się nasunęło to Balon (Ballon). Wśród wyników widzę od razu Klaudiusz Ballon urodzony w Pilchowicach. Jako rodzaj represji pojawia się adnotacja  o „pozbawieniu opieki rodzicielskiej”. Wśród adnotacji dodatkowych czytamy, że: „przebywał w Nieste, Bez. Kassel, Behelfshaus, b. Józef Baran”. Źródło informacji pochodzi z danych Polskiego Czerwonego Krzyża. Każdy rodzinny badacz nie zostawi w spokoju takiego tropu.

            Próbuje szukać kolejnych nazwisk, natrafiam na wpis o Ignacym Wiośnie, który przed wojną był m.in. naczelnikiem gminy Wilcza. Podczas okupacji zmuszony do ukrywania się, został wpisany  do „Specjalnej księgi Polaków ściganych listem gończym”. Kończąc wstępne przeglądanie bazy odnajduję Józefa Sekułę urodzonego w Dolnej Wsi 10 października 1897 roku. Dla pewności, że to pilchowicka Dolna Wieś, sprawdzam metrykę w wyszukiwarce Genetyka na genealodzy.pl, o której już pisałem we wcześniejszych numerach. Zgadza się wszystko, Józef rodzi się w Dolnej Wsi jako syn Emanuela i Marii Gillner. Ze strony straty.pl dowiadujemy się, że zginął 12 lipca 1942 roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, do którego trafił w kwietniu otrzymując nr obozowy 33263. W okresie okupacji hitlerowskiej mieszkał w Katowicach. Po aresztowaniu przewieziony do KL Auschwitz. Według wystawionego aktu zgonu nr 14770/1942 – potwierdzonego przez lekarza obozowego, zmarł o godz. 21:20, przyczyna zgonu: „Fleckfieber” (tyfus plamisty). Postanawiam sprawdzić informacje na stronie Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, gdzie odnajduję potwierdzenie informacji oraz zdjęcie obozowe. Nagle wirtualne poszukiwania stają się bardzo namacalne i przychodzi chwila zadumy. Patrzę na człowieka, który niedługo po zrobieniu tych fotografii traci życie w jakże dramatycznych okolicznościach.

źródło: Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Mam nadzieję, że przedstawiona wyszukiwarka pomoże Państwu w genealogicznej podróży, rozwiązywaniu rodzinnych zagadek, tajemnic. Z drugiej strony widzę, że może się przydać do wzbogacenia naszej lokalnej wiedzy historycznej. Być może znajdziemy kolejne osoby, które były więźniami nazistowskich obozów.

Waldemar Pietrzak