Renowacja ołtarza w pilchowickim kościele pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela

   28 października 2018 roku pilchowiccy wierni mogli po raz pierwszy podziwiać ołtarz główny kościoła parafialnego po zakończonej renowacji. Renowację dofinansowały: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Wojewódzki Konserwator Zabytków, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego oraz  Powiat Gliwicki. Pozostała część kosztów została pokryta ze składek wiernych. Renowacja trwała od czerwca do końca października, a więc 4 miesiące. Prace wykonywała pracownia konserwatorska Pro Artis z Lubaczowa (województwo podkarpackie) pod kierownictwem historyka sztuki mgr Jerzego Pluchy. Gdy 23 czerwca ekipa z Lubaczowa zaczęła rozbierać ołtarz, by przewieźć go do renowacji, okazało się, że stan zabytku jest dużo gorszy niż przypuszczano. Drewnojady poczyniły ogromne szkody w konstrukcji ołtarza i elementach zdobniczych. Podstawa ołtarza ukryta pod posadzką praktycznie rozsypała się od działania wilgoci. Rozebranie ołtarza zajęło ok. 5 godzin, natomiast montaż zajął ośmioosobowej ekipie półtora dnia.

ołtarz po renowacji

    W pracowni w Lubaczowie z całego ołtarza zdjęto 7 warstw farby nagromadzonej przez 240 lat od jego powstania.  Przywrócone zostały oryginalne kolory, jakie podziwiać mogli pilchowiccy parafianie w 1780 roku. Kolory te mogą się nam dziś wydawać zaskakujące – są bowiem tak bardzo inne od tych, na które patrzyliśmy przez wiele ostatnich lat. Zdejmując kolejne warstwy farby konserwatorzy znaleźli ślady elementów zdobniczych, które musiały zostać usunięte w toku historii. Na podstawie zachowanych śladów  oraz zdjęć archiwalnych współpracownicy pana Pluchy stworzyli trójwymiarowe projekty i odtworzyli elementy zdobnicze – detale roślinne i kwiatowe. Uzupełnione zostały ubytki snycerskie i zlikwidowane pęknięcia.  Wszelkie podjęte prace oraz dobór barw dla poszczególnych części ołtarza odbywały się według wytycznych konserwatora zabytków.  Zróżnicowana kolorystyka, bogactwo zdobnictwa, liczne elementy w kolorze złota sprawiają, że ołtarz odzyskał swój bogaty, barokowy charakter. Zabytek został też w najnowocześniejszy sposób zabezpieczony przed działaniem drewnojadów przez dezynsekcję i impregnację (w tym głęboką impregnację próżniową).

jedna z kolumn ołtarza z widocznymi warstwami naniesionej przez 240 lat farby

    Ogromne wrażenie robi odrestaurowany obraz przedstawiający ścięcie św. Jana Chrzciciela. Obraz jest kopią dzieła „śląskiego Rafaela” Michaela Willmanna. W opinii konserwatorów jest to kopia najwyższej jakości, wykonana przez wspaniałego artystę, który niestety pozostaje anonimowy. Przez dwa z górą stulecia obraz pokryła warstwa kurzu i dymu świec. Konserwatorom udało się oczyścić i rozjaśnić malowidło . W efekcie widzimy wyraźnie wiele zaciemnionych dotąd szczegółów, takich jak aniołki niosące palmę męczeństwa dla świętego Jana, postacie biesiadników i żołnierzy na drugim planie oraz leżącą u dołu chorągiew z napisem „Ecce Agnus Dei” („Oto Baranek Boży”). Kiedy dobrze przyjrzeć się ołtarzowi zauważyć można wspaniałą harmonię jego kolorów z barwami użytymi na obrazie. „Przyglądam się ołtarzowi przywróconemu do stanu sprzed 240 lat i jestem pełen podziwu dla geniuszu naszych przodków, artystów i rzemieślników z tamtych lat!” – mówi ksiądz Dariusz Gołek

odsłonięte napisy w księdze trzymanej przez figurę z ołtarza

      Kto przyjrzy się uważnie szczegółom ołtarza spostrzeże jeszcze kilka innych zmian oprócz tych już wymienionych. Święty Piotr odzyskał utraconą księgę Pisma Świętego, bardziej stylowy wygląd zyskał miecz świętego Pawła. Z figurą świętego Ewangelizatora Narodów związana jest też pewna ciekawostka odkryta podczas renowacji: w trzymanej przez niego otwartej księdze znajdował się cytat z Biblii pisany … cyrylicą! W toku renowacji  przywrócono również pierwotny wygląd mensie ołtarzowej zmienionej na marmurową po Soborze Watykańskim II.

demontaż ołtarza przed renowacją

 Przed ponownym ustawieniem ołtarza w pilchowickim kościele trzeba było podjąć szereg prac przygotowawczych:  odmalować i zabezpieczyć ścianę za ołtarzem, rozebrać starą posadzkę prezbiterium, zrobić wylewkę i położyć nową posadzkę na poziomie umożliwiającym właściwe ułożenie ołtarza.

obraz z ołtarza głównego w trakcie konserwacji – widoczny jaśniejszy fragment po usunięciu zabrudzeń.
fragment ołtarza przed renowacją – widoczne duże zniszczenia poczynione przez drewnojady

     Renowacja ołtarza głównego pilchowickiego kościoła była ogromnym przedsięwzięciem. Efekt pracy konserwatorów przywrócił pilchowicką świątynię w poczet cennych zabytków śląskiej architektury sakralnej i dał nam wyobrażenie o tym,  jak  wyglądało wnętrze  naszego kościoła 240 lat temu.

                                                                             Agnieszka Robok